افزونه جلالی را نصب کنید.

اصالتی به بلندای نوای ساز عاشیقی ارومیه / عاشیقی یک موسیقی مذهبی است

  • 10 آذر 1397 - 1:13
اصالتی به بلندای نوای ساز عاشیقی ارومیه / عاشیقی یک موسیقی مذهبی است

مسئول موسیقی کانون موسیقی حوزه هنری آذربایجان‌غربی گفت: موسیقی عاشیقی مکتب ارومیه تنها مکتبی در این حوزه بوده که اصالت ذاتیش را حفظ کرده است.

به گزارش فاطر۲۴، تنها صداست که می‌ماند؛ آری صداهای مختلف همیشه در زندگی افراد نقش‌های بسیاری داشته‌اند که این صدا می‌تواند گاهی یک صدای گوینده اخبار، دوبلور و یا حتی صدای یک موسیقی باشد که خاطرات را با شنیدن دوباره آن می‌توان زنده کرد.

اما در این میان برخی موسیقی‌ها نه تنها خاطراتی فراتر از زمان حال و گذشته یک فرد را بازگو کرده بلکه آدمی را به گذشته‌های دور برده و داستان‌هایی از روزگاران کهن را نقل می‌کنند که بی‌شک در این میان موسیقی عاشیقی آذربایجان از جمله این هنرها است که در دل خود زندگی‌نامه‌هایی از عاشقان و معشوق‌ها و عارفان دارد که با هر نواخته شدن تاری، پرده‌ای از این زندگی‌ها بر مردم بیان می‌شود.

موسیقی عاشیقی یکی از بااصالت‌ترین موسیقی‌های ایران و شاید جهان است که نسل به نسل و سینه به سینه به دست جوانان امروزی رسیده است که در صورت ادامه بی‌توجهی به این هنر مانند بسیاری از هنرهای این مرز و بوم نیز به فراموشی سپرده خواهد شد، داریوش علیزاده، مسئول واحد موسیقی حوزه هنری آذربایجان‌غربی در گفت‌وگویی از تاریخ و وضعیت امروزی این هنر اصیل می‌گوید:

ارومیه بیشترین تعداد عاشیق را در سطح استان دارد

تعداد هنرمندانی که در استان فعالیت عاشیقی انجام می‌دهند، چند نفر است؟

علیزاده: در سطح استان از شمال تا جنوب، از ماکو قره‌ضیاالدین، چایپاره، خوی، سلماس، ارومیه، نقده تا میاندوآب و تکاب هنرمندان عاشیقی از گذشته تا به امروز در استان فعالیت داشتند و تاکنون بیش از ۱۰۰ نفر از هنرمندان عاشیقی در سطح استان شناسایی شده‌اند که بیشترین تعداد آنها به ترتیب در ارومیه، خوی، میاندوآب، سلماس و نقده زندگی می‌کنند که به لحاظ درجه هنری، عاشیق‌ها در سطح‌های مختلفی قرار دارند و از این نظر با یکدیگر تفاوت کلی دارند و هنرمندان عاشیقی در سه سطح متوسط، خوب و ضعیف ارزیابی می‌شوند و به طور کلی نزدیک به ۳۰ تا ۳۵ هنرمند عاشیقی در سطح استان در برنامه‌های مختلف موسیقی عاشیقی را به نحو خوبی اجرا می‌کنند.

ساز مکتب عاشیقی ارومیه‌ از نظر ساخت براساس باورهای تشیع شکل گرفته است

ساز عاشیقی آدربایجان چه نام دارد و چه تفاوتی با سایر سازهای ایرانی دارد؟

علیزاده: سازی که عاشیق‌ها استفاده می‌کنند به قوپوز معروف است که در سایر استان‌ها به آن چغور هم می‌گویند قوپوز در آذربایجان‌غربی، آذربایجان‌شرقی، قم، زنجان و همدان همواره همراه با عاشیق‌ها بوده و در مکتب عاشیقی ارومیه ساز قوپوز از هفت عدد تار تشکیل شده است که چهارده پر داشته و پرده بر روی ساز قرار دارد ولی در آذربایجان‌شرقی ساز مورد استفاده عاشیق‌ها تفاوت‌هایی با ساز عاشیق‌های آذربایجان‌غربی دارد و تعداد تارهای ساز آنها ۹ عدد بوده و تعداد پرده‌ها نیز ۲۰ عدد است.

ولی اصیل‌ترین ساز عاشیقی در ارومیه و آذربایجان‌غربی نواخته می‌شود چون یک موسیقی مذهبی و روشی برای ترویج اسلام به ویژه مکتب تشیع هست و از طرفی هفت عددی مقدس در عرفان کشورهای شرقی است، مانند هفت آسمان، هفت سین، گرفتن مراسم روز هفت برای درگذشتگان و غیره که دلایل مهمی بر وجود عدد هفت در ساز مکتب عاشیقی ارومیه است و ۱۴ پرده قرار گرفته بر روی قوپوز دلالت بر وجود ۱۴ معصوم هست و ۷۲ مقام موسیقی در مکتب عاشیقی ارومیه نواخته می‌شود که یادآور ۷۲ شهید کربلا است.

عاشیق درویش وهاب‌زاده نقش مهمی در تربیت دانش‌آموختگان مکتب عاشیقی دارد

معروف‌ترین هنرمند عاشیق استان در سطح کشور چه کسی است و چرا؟

علیزاده: از ۲۵۰ سال گذشته تا به امروز هنرمندان بسیاری در مکتب ارومیه ظهور کرده‌اند که دوللو مصطفی یا مصطفی ابن رسول عارف و شاعر بزرگ که اشعار بسیاری از او باقی مانده، از جمله این هنرمندان است و اشعار وی پس از گذشت سال‌ها هنوز هم در میان هنرمندان عاشیقی سینه به سینه نقل می‌شود و تا این اواخر در جایی ثبت نشده بود، دوللو اباذر نیز هنرمند دیگری از مکتب ارومیه است که مانند دوللو مصطفی زاده روستای دول و دیزج مابین جاده ارومیه و مهاباد است که این عاشیق‌ها مربوط به اون محال هستند وی در دوره جوانی به گرجستان مهاجرت و موسیقی محلی آنجا را پایه‌گذاری می‌کند به طوری که امروزه بسیاری موسیقی موجود در این کشور را شبیه به موسیقی مکتب ارومیه می‌دانند.

عاشیق جواد ، عاشیق فرهاد سلیمی و عاشیق مراد عزیزخان معروف‌ترین هنرمندان عاشیقی در دهه‌های گذشته بودند و در حال حاضر نیز مرحوم عاشیق درویش وهاب‌زاده، یوسف اوهانس، محمدحسین دهقان و جوان‌ترها علی کریمی قره‌آغاجی، نبات‌علی علیزاده، عبدالله اشرفی، زکریا ملکی، هدایت مهری میاندوآب، تاروردی خوی و رضا پونده از نقده از معروف‌ترین هنرمندان عاشیقی مکتب ارومیه هستند.

ولی تاثیرگذارترین هنرمندان که با شور و حال خاصی نقش مهمی در تربیت دانش‌آموختگان این عرصه داشته و با تلاش‌های خود موجب حفظ مکتب عاشیقی شدند باید به مرحوم عاشیق درویش وهاب‌زاده اشاره کرد که امروزه باز هم بعد از گذشته ۲۴ سال از مرگش مردم عاشقانه صدای وی را گوش داده و حس و حال عجیبی پیدا می‌کنند که البته مردم با صدای محمدحسین دهقان هم شور خاصی دارند.

درست‌ترین اصول عاشیقی در مکتب عاشیقی ارومیه اجرا می‌شود

با توجه به وجود قرابت فرهنگی بین ایران و جمهوری آذربایجان در زمینه هنر اصیل عاشیقی آیا برنامه و دوره های مشترکی با هنرمندان این کشور صورت گرفته است؟

علیزاده: هنر عاشیقی یک هنر بین‌المللی محسوب می‌شود که در فهرست جهانی یونسکو به علت عدم توجه مسئولین جهت ثبت این اثر معنوی به نام جمهوری آذربایجان ثبت شده و از مکتب عاشیقی ارومیه نیز به عنوان میراث ناملموس ارومیه به ثبت رسیده است، درواقع غرب دریاچه ارومیه به ویژه آذربایجان‌غربی با مرکزیت ارومیه موسیقی منحصر به فردی را به خود اختصاص داده است که این نوع موسیقی در هیچ جای دنیا از جمله کشورهای ترکیه، جمهوری آذربایجان و عراق نواخته نمی‌شود و این سبک تنها مختص و مخصوص منطقه غرب آذربایجان بوده ولی متاسفانه مکتب عاشیقی ارومیه به دلایل مختلف ناشناخته مانده است.

با وجود آنکه مکتب عاشیقی ارومیه به عنوان یک هنر قدیمی، اصالت‌ها و ارزش‌های خود را حفظ کرده ولی به دلایل مختلف از جمله عدم حمایت مسئولان امر و کوتاهی آنها در معرفی این موسیقی اصیل، این هنر اصیل در سطح جهانی کمتر معرفی شده است و با وجود تلاش‌ها از طریق سرکنسول ترکیه و جمهوری آذربایجان برای تقابل فرهنگی بین هنرمندان این کشورها و ارومیه برای اجرای مشترک هنوز نتیجه‌ای حاصل نشده است. وجود چنین برنامه‌هایی موجب آشنایی هنرمندان این سه کشور با یکدیگر شده و هنرهای هر منطقه به طرف دیگر معرفی می‌شود، هر از چند گاهی که هنرمندان سایر کشورها صدای عاشیق‌های ارومیه را می‌شنوند از آن استقبال کرده و این موسیقی را به عنوان یک اصول درست از هنر عاشیقی مورد پذیرش قرار می‌دهند و از دیگر کارها برای تبادل فرهنگی و شناخت موسیقی مکتب ارومیه نیز برگزاری جشنواره موسیقی ارومیه بوده که چند سالی است به صورت ملی برگزار می‌شود و در صورت حمایت‌های مسئولان این جشنواره را می‌توان به صورت جهانی برگزار کرد.


عاشیق  یک هنرمند دینی  است

آیا تفاوتی بین هنر عاشیقی در ایران و جمهوری اذربایجان وجود دارد؟

علیزاده: موسیقی مکتب ارومیه با موسیقی مکتب جمهوری آذربایجان تفاوت کلی دارد هر چند شاید به لحاظ اسمی تشابه داشته باشند ولی از نظر سبک و روش اجرا تفاوت کلی بین آنها وجود دارد و این یکی از زیبایی‌های موسیقی عاشیقی است، در جمهوری اذربایجان و سایر استان‌های کشور موسیقی عاشیقی را به صورت ریتمیک و گروهی اجرا می‌کنند که در کنار آن نوازنده بالابان و یک هنرمند ضربی نیز حضور دارد ولی در مکتب ارومیه به عنوان اصیل‌ترین مکتب عاشیقی، عاشیق خود هم نوازنده و هم خواننده بوده و تک اجرا است و این خود نشانی دیگر از اصالت این هنر در ارومیه هست.

موسیقی عاشیقی در جمهوری آذربایجان و سایر استان‌ها اصالت خود را از دست داده و عاشیق تبدیل به خواننده شده است در حالی که عاشیقی تعریفی گسترده دارد که در ساده‌ترین معنی، عاشیقی یعنی هنرمندی که هم می‌نوزاد و هم می‌خواند در حالی که هنرمند عاشیقی باید تک‌ساز باشد و تکی اجرا کند عاشیق کسی است که پیش از توجه به هنرش فلسفه عاشیقی را باید یاد گرفته باشد و تبلیغ اصول دینی، اخلاقی و انسانی از جمله این فلسفه‌ها است و در این راه عاشیق برای رسیدن به حقیقت یعنی خدای متعال، باید راه‌های مختلفی چون طریقت، شریعت و معرفت را طی کند تا به حقیقت برسد و این اصول از ارکان هنر عاشیقی است و زمانی که عاشیق به حقیقت رسید با استفاده از زبان هنر ساز خود را در دست گرفته و با راه افتادن در شهرهای مختلف احکام دینی و اسلامی را تبلیغ می‌کند درواقع در مرحله اول عاشیق، ابتدا یک روحانی مبلغ بوده که با استفاده از ابزار هنر دین را تبلیغ کرده و سپس یک هنرمند است.

بیمه و حمایت‌های حوزه هنری استان از عاشیق‌ها چگونه است؟ درواقع بیمه هنرمندان عاشیق چقدر بوده و پس از چن سال بازنشسته می‌شوند؟

علیزاده: وظیفه اصلی بیمه کردن و ارائه تسهیلات به هنرمندان عاشیق وظیفه اداره کل ارشاد و فرهنگ اسلامی است در خصوص معرفی شرایط بیمه که عاشیق‌ها اطلاعی از آن ندارند، حوزه هنری استان ضمن آشنایی آنها اقدام به ثبت‌نام همه عاشیق ها در صندوق اعتباری هنر کرده و نسبت به بیمه کردن با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و استفاده از طرح تکریم تقریبا بیشتر هنرمندان عاشیق را تحت پوشش قرار داده است بیمه این هنرمندان هم همانند بیمه تامین اجت

ماعی مابین هنرمندان ۱۸ تا ۵۰ سال بوده و بعد از آن بیمه شامل آنها نمی‌شود و در سن ۶۰ سالگی عاشیق‌ها می‌توانند از طرح تکریم با ماهیانه ۲۰۰ هزار تومان استفاده کنند و بیمه تامین اجتماعی آنها نیز ۱۰۰ درصد رایگان نیست و درصدی را نیز هنرمندان خودشان پرداخت می‌کنند.

برای فعالیت در هنر عاشیقی چه استعدادها و توانایی‌هایی لازم است؟

علیزاده: ابتدا باید زمینه و بستری برای جوانان فراهم شود و هنرجویان از سنین کودکی در خانه‌ها با شنیدن موسیقی عاشیقی، ضمیر ناخداگاه آنها بیدار شده و علاقه خود را به این هنر نشان می‌دهند و برای کودکان را باید مراکزی وجود داشته باشد تا به سراغ هنر مورد علاقه خود بروند.

از آغاز به کار کانون عاشیق‌ها در حوزه هنری استان بیش از ۲۸۰ برنامه هفتگی در این مکان اجرا شده است که محیطی سالم برای همه خانواده‌ها از کوچک و بزرگ در آن حضور پیدا می‌کنند و کودکان و نوجوانان از نزدیک اجرای هنرمندات را می‌بینند و این قرار گرفتن علاقه مندان در کنار هنرجوها شرایطی فراهم می‌کند که همچنین زمینه اصلی شناخت نسل جوان از هنر موسیقی عاشیقی را به وجود می‌آورد و اگر کسی به موسیقی عاشیقی گوش نکند علاقه‌ای به آن نیز به وجود نخواهد آمد در حال حاضر در ارومیه موسیقی‌های خارجی و غربی وارد شده است که هزینه‌های بسیاری برای تولید آنها هزینه شده که با صورت جذاب وارد بازار می‌شود اگر جوانان به موسیقی فولکلور توجه ندارند بخشی از این مشکل نیز به گردن دستگاه‌های مسئول و مسئولان هست که هنر چندین ساله کشور را به خوبی برای جوانان معرفی نکرده‌اند.


موسیقی عاشیقی در دانشگاه‌های هنر تدریس نمی‌شوند

آیا تلاش‌هایی برای آموزش این هنر اصیل در دانشگاه‌های هنر کشور صورت گرفته است؟

علیزاده: دانشگاهی در ایران وجود ندارد که عاشیقی در آن تدریس شود موسیقی عاشیقی، هنری مردمی بوده که به طور کامل از بطن مردم برخاسته است و اگر موسیقی عاشیقی امروز هم به دست ما رسیده است نتیجه همان تلاش و علاقه خود مردم بوده است که آن را به صورت سینه به سینه به جوان معرفی کرده‌اند.

در خصوص ترویج هنر موسیقی و آموزش آن نباید نقش قهوه‌خانه‌های قدیمی را انکار کرد درواقع مکان‌های اصلی کشف استعدادها و نبوغ هنر عاشیقی در این مکان ها بوده است و بسیاری از هنرمندانی که در این عرصه ظهور کردند نتیجه خروجی همین قهوه خانه‌ها بوده‌اند و در حال حاضر اصول خاصی برای آموزش این نوع موسیقی وجود ندارد و هر کس به این هنر علاقه داشته باشد یک استادی را برای خود انتخاب کرده و با وی در همه مراسمات شرکت کرده و و موسیقی را اجرا می‌کند تا اینکه همراه با یادگیری اشعار و داستان‌ها و سایر اصول عاشیقی را نیز فرا می‌گیرد.

بسیاری از هنرهای موسیقی آذربایجان از جمله کمانچه و دایره به دلیل بی توجهی از بین رفته‌اند

آیا امسال کتابی در مورد هنر عاشیقی در استان چاپ شده است؟

علیزاده: در این ارتباط در طول سالیان گذشته در استان کتابی چاپ نشده است و یکی از نقاط تاریک زمینه فرهنگی و هنری استان همین هنر عاشیقی بوده که البته در سایر موسیقی‌های محلی هم این اتفاق افتاده است از جمله موسیقی کمانچه و دایره ۴۰ سال پیش وجود داشت و الان منقرض شده است یا موسیقی دهل و سرنا در ارومیه مقام‌های بسیار خاصی داشت که امروزه آن مقام‌ها در حال فراموشی و از بین رفتن هستند و به جای آن مقام‌های ترکیه‌ای بیشتر اجرا می‌شود.

اگر امروزه موسیقی عاشیقی وجود دارد نتیجه تلاش های مردم بوده و واحد حوزی هنری در سالیان اخیر اقدامات زیادی را در استان انجام داده است که اکنون شاهد شکوفایی این نوع موسیقی در آذربایجان‌غربی هستیم که نوید آینده خوبی در این هنر می‌دهد، مقام‌های عاشیقی در مکتب ارومیه توسط واحد موسیقی حوزه هنری استان گردآوری شده است که در قالب سه آلبوم 》اورمودان گلن سسلر 《منتشر شد که امروزه این آلبوم به عنوان یکی از سوغات فرهنگی ارومیه در کنار نقل و حلوای این شهر مطرح است و سال گذشته نیز آلبوم 》 اوزان‌نر گونشی 《 به معنی خورشید عاشیق‌ها مجموعه آثار عاشیق درویش وهاب‌زاده بعد از ۲۴ سال از زمان فوتش تهیه و منتشر شد.

مرکز کانون عاشیق‌های حوزه هنری آذربایجان‌غربی در سال ۸۹ افتتاح شد و از آن به بعد هر هفته روزهای دوشنبه، برنامه عصر موسیقی عاشیقی در این مرکز اجرا می‌شود و در آن هنرمندان به صورت زنده هنر خود را برای علاقه‌مندان عرضه می‌کنند و این برنامه خود بستر جدیدی را برای شناسایی استعداد های جدید و معرفی نسل جوان در این عرصه فراهم کرده و دو جشنواره ملی عاشیقی نیز تاکنون توسط این مرکز برگزار شده است.

واحد موسیقی آذربایجان‌غربی چه کارهایی برای معرفی این هنر کهن ارومیه انجام داده است؟

علیزاده: مجسمه هنرمندان عاشیق در پارک اللرباغی ارومیه با کمک شهرداری این شهر به عنوان نماد هنر ارومیه نصب شده است که خیلی از گردشگران به هنگام مسافرت به این شهر در کنار این مجسمه با گرفتن عکس، خاطره‌سازی می‌کنند.

من نیز به عنوان یک فرد عاشق و علاقه‌مند به این هنر کتابی با محوریت فلسفه موسیقی عاشیقی و زندگی‌نامه هنرمندان عاشیق از ۳۰۰ سال گذشته تا به امروز را تهیه کرده و پس از گذشته هشت سال در حال نگارش مراحل پایانی این کتاب هستم که امسال منتشر می‌شود.

کلام پایانی را در این ارتباط بفرمایید.

علیزاده: برای معرفی و حفظ این هنر باید همه دستگاه‌ها در استان از استانداری، شهرداری، اداره کل ارشاد و فرهنگ اسلامی گرفته تا حوزه هنری و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همگی دست به دست هم دهند تا این هنر فاخر در بین نسل جوان معرفی شود چرا که تنها هنر ثبت شده در فهرست آثار ملی همین هنر موسیقی عاشیقی است از این رو مسئولان وظیفه دارند با طراحی و اجرای برنامه‌های مختلف از این هنر حمایت کنند.

اما در این میان برخی سازمان‌ها با حمایت غیراصولی از این هنر باعث کمرنگ شدن اثر این هنر در میان مردم می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به سازمان صدا و سیمای استان اشاره کرد که با به کار گرفتن هنرمندان عاشیق درجه ۲ و ۳ و شهرداری ارومیه نیز در اجرای برنامه‌های فرهنگی و جشنواره‌های مختلف خود از هنرمندان غیربومی و درجه چندم دعوت به عمل می‌آورد که اجرای عاشیقی توسط آنها باعث دل‌زدگی مردم از این هنر به دلیل کیفیت پایین اجرا می‌شود.

گفت‌وگو از سمیرا محمدی

لینک کوتاه : https://fater24.com/?p=5831

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.